مىتوان اين همه تناقض را با اين جمله كوتاه توجيه كرد و به سادگى در برابر آن همه دليل و مدرك دربارهء جمع قرآن در عصر نبوت چشم پوشى كرد . 2 - تعارض روايات از مسأله تناقض ميان روايات جمع قرآن پس از پيامبر كه بگذريم ، اين روايات با رواياتى كه در باب جمع قرآن در حيات پيامبر رسيده ، تعارض دارد . اين روايات را ما قبلا در بخش اول در چند قسمت نقل كرديم و گفتيم از مجموع آن‌ها استفاده مىشود كه جمع قرآن در عهد نبوى انجام گرفته و تأليف و ترتيب مربوط به همان دوره است و اگر برخى از آن‌ها نسبت به تأليف و ترتيب صراحت ندارد ، دست كم با اين روايت كه كلا جمع قرآن را پس از پيامبر مىداند ، متعارض است . به عنوان نمونه از اين دسته ، اخبارى بود كه مىگفت كسانى قرآن خود را بر پيامبر عرضه كردند و يا چهار تا شش نفر قرآن را جمع آورى كردند « 1 » و يا آمده بود كه هر كس قرآن را ختم كند ، خداوند ثوابى به او عطا مىكند و گروهى از اصحاب ، قرآن را ختم مىكردند و دلالت داشت بر آن كه قرآن در عصر پيامبر ، ابتدا و انتهايى داشته ، يا اخبارى كه مىگفت جبرائيل همه ساله يك بار قرآن را تا آن جا كه نازل شده بود با پيامبر تكرار كرد ، ولى در آخرين سال قرآن را دوبار تكرار كرد ؛ همچنين رواياتى كه قرآن بر چهار مجموعه طوال ، مئين ، مثانى ، و مفصلات - ترتيب موجود در مصحف - تقسيم شده و هر قسمت در برابر يكى از كتاب‌هاى آسمانى به پيامبر عطا شده است و يا منقولاتى كه از وارونه خواندن قرآن نهى مىكرد . همه اين روايات دلالت داشت بر اين كه اولا : قرآن در عصر پيامبر جمع آورى شده ، ثانيا : بر اساس

--> ( 1 ) خويى ، البيان / 250 .